Hurda bakır başlıca dört gruba ayrılır: soyulmuş parlak tel, kalın bakır (boru ve levha), sargı bakırı ve karışık bakır. Bu gruplar renk, yüzey temizliği ve kullanım yerine bakılarak ayırt edilir; doğru ayırmak değerlendirmeyi doğrudan etkiler.
Neden bakırı ayırmak bu kadar önemli?
Bakır, hurda metaller arasında değeri en yüksek olanlardan biridir. Ancak bakırın kendi içinde de sınıflar vardır ve bu sınıflar arasındaki fark belirgindir. Parlak, temiz bir bakır tel ile üzerinde lehim, boya ve plastik kalıntısı olan karışık bir yığın aynı şekilde değerlendirilmez. Karışık bir yığın, içindeki en düşük sınıfa göre değerlendirilme eğilimindedir. Bu yüzden bakırı türlerine göre ayırmak, emeğinizin karşılığını almanın en kolay yoludur.
1. Soyulmuş parlak bakır tel
Elektrik kablolarından çıkarılmış, izolasyonu tamamen alınmış, parlak ve temiz teldir. Rengi canlı kızıl-turuncudur. Üzerinde oksit, lehim, boya ya da plastik kalıntısı bulunmaz. En temiz bakır sınıfıdır.
Nasıl anlaşılır? Teli ışığa tuttuğunuzda parlak ve metalik bir yansıma görürsünüz. Kararmış, yanmış ya da yeşillenmiş teller bu sınıfa girmez.
Dikkat: Kabloyu yakarak izolasyonu temizlemek bakırı oksitler ve bu sınıftan çıkarır. Kablo soyma konusunu kablo hurdası soyulmalı mı yazımızda ayrıntılı anlattık.
2. Kalın bakır: boru ve levha
Su ve ısıtma tesisatı boruları, klima bakır boruları, bakır levhalar ve elektrik baraları bu gruptadır. Yüzeyleri zamanla kararmış olabilir; hafif oksit genellikle sınıfı değiştirmez.
Nasıl anlaşılır? Borunun kesik ucuna bakın: kızıl renk bakırı gösterir. Üzerinde lehim, rakor ya da pirinç bağlantı parçası varsa bunları ayırmanız önerilir.
3. Sargı bakırı
Elektrik motorları, trafolar, kompresörler ve jeneratörlerin içinde bulunan, ince emaye (vernik) kaplı teldir. Rengi kızıl ya da kahverengimsidir, ancak yüzeyi parlak tel kadar çıplak değildir.
Nasıl anlaşılır? Tel parmağınızla kazındığında altında bakır rengi çıkar ama yüzeyde ince bir kaplama hissedilir. Emaye kaplama nedeniyle parlak telden ayrı bir sınıftır.
4. Karışık bakır
Farklı türlerin bir arada bulunduğu, ayıklanmamış bakır yığınlarıdır. Kısa kesintiler, lehimli parçalar, boyalı borular ve küçük bakır eşyalar bu gruba girer.
Bakırı pirinç ve bronzdan ayırmak
Bakır, pirinç ve bronz mıknatısa yapışmaz. Ayrımı renk belirler: bakır kızıl, pirinç altın sarısı, bronz ise koyu kahverengimsidir. Bu konuyu sarı ile bakır farkı yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Pratik ayrıştırma düzeni
- Dört ayrı torba ya da kova hazırlayın: parlak tel, boru ve levha, sargı, karışık.
- Her torbaya ne olduğunu yazın.
- Pirinç bağlantıları ve demir vidaları ayıklayın.
- Bakırı kuru bir yerde saklayın.
Güncel bakır sınıf fiyatlarını bakır hurda fiyatları sayfasında görebilirsiniz.
Bakır nerelerden çıkar?
Bakır hurdasının kaynakları evden sanayiye kadar uzanır. Elektrik tesisatı yenilemeleri, eski apartmanlarda en çok bakır çıkaran işlerdir; duvarlardan sökülen kablolar soyulduğunda parlak tel elde edilir. Kombi ve klima değişimleri bakır boru ve eşanjör çıkarır. Bozulan buzdolabı kompresörleri, çamaşır makinesi motorları ve su pompaları sargı bakırı içerir. Atölyelerde ise bara, levha ve kesinti hâlinde bakır artıkları birikir.
Bakırın değerini koruyan saklama
Bakırı kuru bir yerde, etiketli torbalarda saklayın. Nemli ortamda bakır yeşillenir; bu, metalin bakır olduğunu değiştirmez ama görünüşünü ve bazen sınıf değerlendirmesini etkileyebilir. Torbaların ağzını kapatmak toz ve nemden korur. Biriktirdiğiniz miktarı ara ara tartıp not etmek, değerlendirme zamanı geldiğinde işinizi kolaylaştırır.
Özetle, bakırınızı parlak tel, boru ve levha, sargı ve karışık olarak dört gruba ayırmak, onu doğru değerlendirmenin en basit yoludur. Emin olamadığınız parçaların kesik yüzeyinin fotoğrafını göndermeniz, sınıfını belirlemek için yeterlidir.
Bu konuda en çok sorulanlar
Kararmış bakır daha düşük mü değerlendirilir?
Hafif oksit genellikle sınıfı değiştirmez. Yanmış ya da yoğun kaplamalı bakır ise parlak tel sınıfına girmez.
Motor içindeki bakırı çıkarmalı mıyım?
Söküm zahmetlidir. Motoru bütün olarak da değerlendirebilirsiniz; fotoğrafını gönderin, birlikte karar verelim.
Klima borusu hangi sınıftadır?
Temiz ve yalıtımı alınmış klima borusu kalın bakır sınıfında değerlendirilir.
Bakır kaplar hangi sınıfta değerlendirilir?
Kalaylı ya da kalaysız bakır kaplar genellikle karışık bakır olarak değerlendirilir; durumlarına göre fotoğrafla konuşalım.
Bakırın gerçek olup olmadığını nasıl anlarım?
Kesik yüzeye bakın: içi kızıl renkteyse bakırdır. Bakır kaplamalı demir mıknatısa yapışır.