Hurda elektrik motorunun ve trafonun değerini belirleyen asıl unsur sargının bakır mı alüminyum mu olduğudur. Bakır sargılı motor ve trafolar "bakırlı motor" ya da "bakırlı trafo" olarak daha yüksek bir sınıfta değerlendirilir. Gövdenin döküm demir ya da alüminyum olması da sonucu etkiler. Yağlı trafolar ise yağ içerdikleri için özel kurallara tabidir.
Fabrika bakımlarından, atölye kapanışlarından ve eski makinelerden en sık çıkan hurdalardan biri elektrik motorlarıdır. Kaynak makineleri, eski UPS'ler ve mikrodalga fırınlar da trafo hurdasının kaynağıdır. Bu yazıda motor ve trafo hurdasının nasıl sınıflandığını, sargının nasıl tanınacağını ve dikkat edilmesi gerekenleri anlatıyoruz.
Bir elektrik motorunun içinde neler var?
Endüstride en yaygın olan asenkron motor şu parçalardan oluşur:
- Stator sargısı: Gövdenin içindeki vernikli tellerdir. Bakır ya da alüminyumdur. Motorun hurda değerinin en büyük kaynağıdır.
- Stator saç paketi: Silisli ince sacların üst üste dizilmesiyle oluşur. Demir grubunda değerlendirilir.
- Rotor: Asenkron motorlarda çoğunlukla alüminyum döküm kafesli bir mil ve sac paketidir.
- Gövde: Küçük ve orta motorlarda genellikle alüminyum döküm, büyük motorlarda ise döküm demirdir.
- Mil, rulman, kapaklar ve fan: Çelik, döküm ve plastik parçalar.
Bu yüzden iki motor aynı ağırlıkta olsa bile, biri bakır sargılı ve alüminyum gövdeli, diğeri alüminyum sargılı ve döküm gövdeli ise farklı değerlendirilir.
Motor hurdası nasıl sınıflanır?
Hurdacılar motorları genellikle şu gruplara ayırır:
| Grup | Örnekler | Not | |---|---|---| | Bakırlı motor | Endüstriyel trifaze motorlar, pompa motorları, eski beyaz eşya motorları | En değerli motor grubu | | Alüminyumlu motor | Bazı ucuz fan ve kompresör motorları, bazı küçük motorlar | Sargı alüminyum olduğu için daha düşük | | Karışık / küçük motor | Fan motorları, marş motorları, alternatörler, el aleti motorları | Ağırlığa göre değerlendirilir | | Ayrılmış sargı | Motor sökülüp çıkarılmış bobin telleri | Bakır sınıfında değerlendirilir |
Ayrılmış bakır sargının değeri için bakır hurda fiyatları sayfamızdaki "Sargı bakırı" satırına bakabilirsiniz.
Sargı bakır mı alüminyum mu? Nasıl anlaşılır?
- Kesit kontrolü: Sargının ucundan bir teli kesin ya da hafifçe kazıyın. Bakır içi kırmızımsı, alüminyum içi gümüş beyazdır.
- Vernik rengine güvenmeyin: İki tel türü de aynı renk verniğe sahip olabilir. Bu yüzden dış renk yanıltıcıdır.
- Ağırlık hissi: Aynı büyüklükte bakır sargılı motor, alüminyum sargılıdan belirgin biçimde ağırdır.
- Lehim noktaları: Alüminyum sargılarda bağlantılar çoğunlukla sıkma klemensle yapılır. Bakırda ise lehim ya da kaynak daha yaygındır.
Bakır ile sarı ve diğer metalleri ayırt etmek için bakır çeşitleri nasıl ayırt edilir yazımıza da bakabilirsiniz.
Trafo hurdası
Kuru tip küçük trafolar
Mikrodalga fırın trafosu, kaynak makinesi trafosu, UPS ve güç kaynağı trafoları, eski şarj cihazları bu gruba girer. Yapıları basittir: silisli sac paket ve üzerine sarılmış bakır ya da alüminyum bobin.
- Bakır sargılı trafo: Bakırlı trafo grubunda değerlendirilir.
- Alüminyum sargılı trafo: Daha düşük grupta kalır. Ucuz kaynak makinelerinde sık görülür.
Yağlı trafolar
Dağıtım trafoları ve büyük endüstriyel trafolar yalıtım yağı ile doludur. Bu trafolar:
- Yağı boşaltılmadan ve uygun şekilde bertaraf edilmeden parçalanmamalıdır.
- Çok eski olanlarda yağın PCB içerme ihtimali vardır. PCB'li ekipman, mevzuat gereği lisanslı tesisler tarafından bertaraf edilmelidir.
- Bu yüzden yağlı trafo için önce yağın durumu ve belgeleri konuşulmalıdır.
Fabrika ve tesis kaynaklı trafolarda süreci fabrika hurdası alımı yazımızda anlattığımız şekilde planlamak en sağlıklısıdır.
Sökmeli mi, bütün mü vermeli?
- Küçük motorlar ve trafolar: Çoğu zaman bütün hâlde vermek daha pratiktir. Sökme emeği, aradaki farkı karşılamayabilir.
- Büyük endüstriyel motorlar: Gövdesi, sargısı ve rotoru ayrıldığında her biri kendi sınıfında değerlendirilir. Ancak bu iş uygun alet ve deneyim ister.
- Sargıyı yakarak çıkarmayın: Verniği yakarak temizlemek hem yasaktır hem de zehirli duman çıkarır. Ayrıca bakırın kalitesini düşürür. Sargılar mekanik olarak, kesilerek çıkarılmalıdır.
Hazırlık ipuçları
- Motor ve trafoları kablo, plastik kutu ve kumanda panolarından ayırın.
- Yağ sızdıran şanzımanlı ya da redüktörlü motorlarda yağı boşaltın.
- Bakır sargılı ve alüminyum sargılı olanları ayrı yığınlarda toplayın.
- Büyük motorların etiket plakalarının fotoğrafını çekin. Güç ve devir bilgisi, motorun boyutunu ve içeriğini anlamayı kolaylaştırır.
Bursa'da motor ve trafo hurdası için
Hurdacı Polat olarak Bursa'nın 17 ilçesinden elektrik motoru, trafo, bobin ve sargı bakırı taleplerini değerlendiriyoruz. Motor ve trafolarınızın fotoğrafını, etiketini ve yaklaşık adedini WhatsApp'tan gönderin, birlikte sınıflayalım. Her gün 08:00–22:00 arasında 0535 055 16 51 numarasından ulaşabilirsiniz.
Bu konuda en çok sorulanlar
Hurda elektrik motoru kilo ile mi değerlendirilir?
Evet. Ancak bakırlı ve alüminyumlu motorlar farklı gruplarda tartılır. Sargının cinsi fiyatı belirler.
Motorun bakır sargılı olduğunu nasıl anlarım?
Bir telin ucunu kesin ya da kazıyın. İçi kırmızımsıysa bakır, gümüş beyazsa alüminyumdur. Vernik rengi yanıltıcı olabilir.
Mikrodalga trafosu değerli midir?
Bakır sargılı mikrodalga trafoları bakırlı trafo grubunda değerlendirilir. Alüminyum sargılı olanlar daha düşük grupta kalır.
Yağlı trafo alınır mı?
Önce yağın durumu ve belgeleri konuşulmalıdır. Eski trafolarda PCB ihtimali olduğu için yağ, lisanslı tesislerde bertaraf edilmelidir.
Motor sargısını yakarak çıkarabilir miyim?
Hayır. Yakmak yasaktır, zehirli duman çıkarır ve bakırın kalitesini düşürür. Sargıyı keserek çıkarın.