Türkiye, çeliğinin büyük bölümünü hurdayı eriten elektrik ark ocaklarında üretir. Bu yüzden çelik üretiminde hurda ana hammaddedir. Ülke 2024'te 36,9 milyon ton ham çelik üretti; kullanılan hurdanın ise yaklaşık yüzde 65'i ithal, yüzde 35'i yerli. Bursa'da toplanan her ton demir hurdası, ithal hurdanın yerini tutan yerli bir kaynaktır.
Evinizden çıkan eski bir soba ya da bir atölyenin sac kesim artığı, birkaç hafta içinde yeni bir inşaat demirine dönüşebilir. Bu yazıda çelik üretiminde hurdanın neden bu kadar önemli olduğunu anlatıyoruz. Ayrıca Türkiye'nin hurdanın ne kadarını ithal ettiğini ve Bursa'da topladığımız hurdanın çeliğe nasıl ulaştığını açıklıyoruz.
Türkiye çelik üretiminde hurdaya neden bu kadar bağımlı?
Çelik üreticileri iki ana yöntem kullanır. Birincisinde yüksek fırın, demir cevherini ve kok kömürünü işler. İkincisinde ise elektrik ark ocağı hurdayı eritir. Türkiye'deki üreticilerin çoğu ikinci yöntemi kullanır; dolayısıyla hurda, sektörün temel hammaddesidir.
Ark ocağı yönteminin üç avantajı vardır. Birincisi, cevher ve kömür gerektirmez. İkincisi, daha az enerji tüketir. Üçüncüsü ise daha az karbon salar. Bu yüzden Türkiye, dünyanın en büyük hurda ithalatçıları arasında yer alır.
Türkiye'nin ham çelik üretimi
Türkiye Çelik Üreticileri Derneği (TÇÜD) verilerine göre üretim 2021'de 40,4 milyon tonla rekor kırdı. Ardından iki yıl geriledi ve 2024'te yeniden toparlandı. Türkiye bu üretimle dünyanın en büyük sekizinci ham çelik üreticisidir.
- 202140,4 milyon ton
- 202235,1 milyon ton
- 202333,7 milyon ton
- 202436,9 milyon ton
Kaynak: Türkiye Çelik Üreticileri Derneği (TÇÜD) yıllık açıklamaları.
Üretimdeki her artış, hurda talebini de doğrudan artırır. Bu nedenle çelik üretimi yükseldiğinde hurda fiyatları da genellikle yukarı yönlü hareket eder.
Çelik üretiminde hurdanın ne kadarı ithal, ne kadarı yerli?
Adana Kahramanmaraş İhracatçı Birlikleri'nin (AKİB) hurda raporuna göre Türkiye, çelik üretiminde kullandığı hurdanın yaklaşık yüzde 65'ini ithal eder. Yerli hurdanın payı ise yaklaşık yüzde 35'tir. Aynı rapora göre 2023'te ithal hurda tüketimi 18,78 milyon tona ulaştı.
- İthal hurda%65
- Yerli hurda%35
Kaynak: AKİB, Hurda İthalat ve Tüketim Göstergeleri Raporu (2024).
Bu tablo, yerli hurdanın değerini açıkça gösteriyor. Her ton yerli hurda, yurt dışından dövizle alınacak bir ton hurdanın yerine geçer. Dolayısıyla Bursa'da evden ya da fabrikadan toplanan hurda, doğrudan ülke ekonomisine katkıdır.
Bursa'dan çeliğe: hurdanın yolculuğu
Bursa'da toplanan demir hurdası çelikhaneye ulaşana kadar birkaç aşamadan geçer. Her aşama hurdanın kalitesini ve değerini etkiler.
| Aşama | Ne olur | Nerede |
|---|---|---|
| 1. Alım | Hurda evden, dükkandan veya fabrikadan alınır | Bursa'nın 17 ilçesi |
| 2. Tartım | Hurda kantarda tartılır, tür ve sınıf belirlenir | Hurdacı deposu |
| 3. Ayırma | Demir, döküm, sac ve karışık hurda ayrılır | Hurdacı deposu |
| 4. Hazırlama | Uzun parçalar kesilir, ince sac preslenir | Hurda işleme sahası |
| 5. Sevkiyat | Kamyonla çelikhaneye ya da dökümhaneye gider | Marmara ve Ege çelikhaneleri |
| 6. Eritme | Ark ocağında eritilir, kütük ve inşaat demiri olur | Çelikhane |
Bu zincirde en kritik halka ayırmadır. Çünkü çelikhane, içinde bakır, plastik ya da beton olan hurdayı düşük fiyattan alır ya da geri çevirir. Bu yüzden hurdanızı ayırmanız hem sizin fiyatınızı hem de çeliğin kalitesini yükseltir.
Çelik üretiminde hurda kalitesi neden önemli?
Hurdaya karışan bakır, kalay ve benzeri elementler çeliğin içinde kalır ve onu kırılgan yapabilir. Bu nedenle çelikhaneler hurdayı sınıflara ayırır. Örneğin kalın ve temiz demir, ince ve paslı sacdan daha değerlidir. Ayrıca hurdacılar beyaz eşya gövdesi gibi hafif hurdayı presleyerek ocağa uygun hâle getirir.
Biz de alımda bu sınıflandırmayı esas alıyoruz. Demir hurdanın sınıfları ve güncel fiyatı için demir hurda alımı ve demir hurda fiyatları sayfalarına göz atabilirsiniz.
Yerli hurdayı artırmak için ne yapılabilir?
Yerli hurdanın payını artırmanın yolu daha çok hurdayı kayıt altında toplamaktan geçer. Ev boşaltma, bina yıkımı ve eski makinelerden çıkan metal çoğu zaman atıl kalır. Bu metal hurdacıya ulaştığında hem satıcı kazanır hem de ithalat ihtiyacı azalır.
Siz de bu zincire katkı verebilirsiniz. Hurdanızı ayırın, bir fotoğraf çekin ve bizi arayın. Bursa'nın tüm ilçelerinde adresten alım yapıyoruz; fabrika ve atölye hurdası için de sanayi hurdacı hizmetimiz var.
Sık sorulanlar
Türkiye'de çelik hangi yöntemle üretiliyor?
Türkiye'deki üreticilerin çoğu hurdayı eriten elektrik ark ocaklarını kullanıyor. Entegre tesisler ise demir cevherini yüksek fırınlarda işliyor.
Türkiye hurdanın ne kadarını ithal ediyor?
AKİB raporuna göre çelik üretiminde kullanılan hurdanın yaklaşık yüzde 65'i ithal, yüzde 35'i yerlidir.
Çelik üretimi artınca hurda fiyatı da artar mı?
Genellikle evet. Çelik üretimi arttığında hurda talebi yükselir. Ancak fiyatı döviz kuru ve dünya hurda piyasası da etkiler.
Bursa'da topladığınız demir nereye gidiyor?
Demir hurda ayrılıp hazırlandıktan sonra çelikhanelere ve dökümhanelere gidiyor. Orada eritilip yeniden çelik ürününe dönüşüyor.